بابونه
گیاه بابونه یا Matricaria Recutita؛معرفی جامع و کامل

معرفی جامع و کامل گیاه بابونه یا Matricaria Recutita

بابونه گلهای خشک شده گیاه Matricaria Recutita  بوده و از خانواده کاسنی سانان می باشد.این گیاه دارویی دارای حداقل۰.۴ درصد اسانس آبی رنگ می باشد.

نام های مختلف این گیاه:

نام های مختلف گیاه بابونه در زبان های گوناگون:

بابونه زبان لاتین: Matricaria Recutita

بابونه در زبان فارسی: بابونه، بابونه معطر، بابونج، بابینه

بابونه در زبان عربی: بابونج، قراض

بابونه در زبان انگلیسی: Chamomille

بابونه در زبان آلمانی: Kamille

بابونه در زبان فرانسه: Camomille می نامند.

ریخت شناسی:

گیاه Matricaria Recutita  ، گیاهی است علفی و یک ساله که می تواند ارتفاعی بین۲۰ تا ۸۰ سانتی متر داشته باشد.این گیاه در اطراف رودها، مزارع، باغها، جاده ها و زمین های بایر به صورت خودرو و غالبا در محل هایی که سایه وجود دارد می روید.

ساقه در این گیاه منشعب است و انشعابات به کلاپرک هایی به قطر ۱.۵ تا ۲ سانتی متر منتهی می شود.برگ ها در گیاه بابونه باریک، بلند و با بریدگی هایی برگچه مانند همراه است

اندام دارویی:

بخش دارویی گیاه بابونه را گلچه ها تشکیل می دهند که به واسطه عطر خاص و شدید خود از سایر گونه های نزدیک، قابل تشخیص است.مزه این گلچه ها تقریبا تلخ مزه است.

©در همین زمینه مطالعه نمایید: آموزش جامع و کامل کمی و کیفی گیاه بابونه

زمان جمع آوری:

بیشترین مقدار اسانس در گل های به طور کامل شکفته شده بابونه و تقریبا یک هفته پس از شروع گل دادن دیده می شود.موسم گلدهی این گیاه فصل بهار است.

بابونه
بابونه

خرده نگاری:

پودر کلاپرک ها به رنگ زرد مایل به قهوه ای، با بوی مخصوص بابونه بوده و دارای ویژگی های خاص خود می باشد.

دامنه انتشار:

انتشار عمومی این گونه در قاره های آسیا،اروپا و آمریکا می باشد.در ایران در استان های لرستان، خوزستان و فارس و گاهی در تهران رویش آن گزارش شده و بهترین نوع بابونه کشت شده در حال حاضر در مزارع گیاهان دارویی زرگیاه کشت می شود.

مواد متشکله:

گل های بابونه ایرانی حداقل دارای ۰.۴ درصد اسانس است که قسمت اعزم این اسانس ها را سزکوئی ترپنهای بیزابولول اکسید، بیزابولون اکسید، فارنسن، فارنسول و کامازولن تشکیل می دهند.

در بابونه های نوع اروپایی، خصوصا بابونه های آلمانی بجای بیزابولول اکسید ها، بیشتر بیزابولول مورد توجه است.میزان اسانس گل ها در انواع مختلف بابونه می تواند از ۰.۳ تا ۱.۵ درصد باشد که در برخی از رقم های پرورشی این میزان تا ۳درصد نیز به دست آمده است.

حداقل مقدار اسانسی که مور تأیید فارماکوپه های بین الملی می باشد ۰.۲۵ تا ۰.۴ درصد است.رنگ مخصوص آبی اسانس بابونه به واسطه وجود ماده ای به نام کامازولن بوده که این ترکیب در گلها وجود ندارد و به هنگام تقطیر ماتریسین که در مجاری ترشخی گل ها وجود دارد، به دست می آید.

ماتریسین که یک پروآزولن بوده، طی مراحل تقطیر با بخار آب تجزیه شده و پس از باز شدن حلقه لاکتونی و جدا شدن یک مولکول اسید استیک به کامازول کربنیک اسید تبدیل می شود.سپس ترکیب اخیر به واسطه دکربوکسیله شدن به کامازولن تبدیل می گردد.

از جمله ترکیبات موثره دیگر موجود در اسانس بابونه، می توان ان-ای-دی سیکلواترها را نام برد.این ترکیبات که با نام اسپیرواتر نیز خوانده می شود، دارای دو فرمایزومرسیس و ترانس می باشد.

از دیگر ترکیبات موثره گل های بابونه، فلاونوئید ها می باشد که بیشتر از دسته متوکسی فلاونها و متوکسی فلاونولها می باشند.از مهمترین این ترکیبات می توان آپی ژنین و لوتئولین را نام برد.

از دسته های دیگر ترکیبات گل های بابونه مشتقات کومارینی(امبلیفرون و هرنیارین) و موارد موسیلاژی هستند.

موارد استعمال:

بابونه دارای اثرات ضد التهاب، ضد اسپاسم و ضد نفخ بوده و در پیشگیری و درمان زخم معده مصرف می گردد.همچنین به عنوان ضد باکتری، ضد قارچ، آرام بخش و ملین نیز استفاده می شود.بابونه در درمان التهابات پوستی، ادرار سوختی اطفال و ترک خوردگی نوک پستان نیز به عنوان داروی مالشی و ضماد مورد استفاده دارد.

مقدار مصرف:

یک تا دو گرم پودر گل بابونه به صورت دم کرده.

موارد احتیاط:

عوارض جانبی گیاه بابونه نادر بوده و گاهی به ایجاد واکنش های آلرژیک بی اهمیت و قابل اغماض منجر می شود.البته از مصرف ضمادگونه و مالشی این گیاه در ناحیه اطراف و داخل چشم می بایست خودداری نمود.

موارد استعمال در پزشکی گذشته:

در طب گذشته ، بابونه به عنوان ضد التهاب، برطرف کننده زخم های دهانی و بثورات جلدی مصرف می شده است.همچنین در درمان علائم سرماخوردگی و رفع سردرد نیز موثر بوده است.

آثار فاماکولوژیکی:

گلهای بابونه حاوی گروهی مواد لیپوفیل می باشد که اثر برجسته ضد التهابی دارند و نیز دارای گروهی مواد هیدروفیل با اثرقوی اسپاسمولتیک است.مواد لیپو فیل شامل سزگوئی ترپنها و مواد هیدروفیل شامل فلاونوئیدها و کومارین ها می باشد.

فعالیت ضد التهابی عصاره بابونه بیشتر به واسطه ترکیبات ماتریسین، بیزابولول و اکسید های آن بوده که عمده ترین ترکیبات موجود در عصاره را تشکیل می دهد.این فعالیت به اثر آنتی اکسیدان آنها نظیر آنچه روی مهار پروستاگلاندینها و نتزلوکوترینها انجام می گیرد نسبت داده شده است.اثر اسپاسمولیتیک آپی ژنین نسبت به پاپاورین ۳.۹۲ برابر قویتر است.

آپی ژنین علاوه بر جلوگیری از آزادسازی هیستامین، تشکیل محصولات لیپواکسیژناز و سیکلواکسیژناز را مهار می کند.ضمنا مشخص شده است که آپی ژنین می تواند به گیرنده های بنزودیازپین متصل شود و اثر ضد اضطراب داشته باشد.

طرز نگهداری:

دور از رطوبت و نور خورشید نگهداری شود.

اشتباهات رایج:

در کنار گونه اصلی بابونه، آنچه در ایران با نام بابونه در بازار دیده می شود متاسفانه در برخی موارد از خانواده کاسنی سانان و بیشتر از دو جنس ماتریکاریا و آنتمیس می باشد که به دلیل فراوانی آنها در نقاط مختلف کشور، به ندرت می توان بابونه اصلی را تهیه نمود.این گیاهان فاقد مواد موثره گیاه اصلی بوده و به همین دلیل اثر دارویی گیاه اصلی را دارا نیستند.گیاهانی که در بازار دارویی ایران به جای بابونه اصلی در حال ارائه هستند در ذیل لیست شده اند:

  • Matricaria Aurea Loefi
  • Matricaria Disciforme DC
  • Anthemis Nobilis

خوشبختانه علم و دانش مجموعه تخصصی زرگیاه ( در شرکت دانش بنیان زیست دانش پارس زرگیاه) مانع از ورود نمونه های مشابه و تقلبی گیاهان دارویی به سبد قابل ارائه زرگیاه به مشتریان خود بوده و همواره بهترین محصول را با اصالت ، تضمین و سلامت کامل ارائه نمموده ایم.

نظرات کاربر
۵ (۱ رای)