نشاء آویشن باغی
آوشن، معرفی جامع و کامل این گیاه دارویی

آوشن، معرفی جامع و کامل این گیاه دارویی

آویشن اندام هوایی گیاه Thymus Daenensis Celak بوده که از خانواده نعناعیان(Labiatae) می باشد و حاوی حداقل ۰.۵ درصد اسانس(حجم/وزن) سفید متمایل به زرد رنگ می باشد.

نام های مختلف این گیاه

  • لاتین: Thymus Daenensis Subsp  –  Daenensis Celak
  • فارسی: آویشن
  • عربی: سعتر (صعتر)
  • انگلیسی: Thyme
  • آلمانی: Thymian
  • فرانسه: Thym

ریخت شناسی گیاه آویشن

گیاه آویشن یا Thymus Daenensis، گیاهی است در حالت خشبی، کوچک و در پایین کاملا چوبی است.تعداد ساقه گل دهنده در این گیاه از ۱۰ تا ۲۵ عدد متغیر است.ارتفاع ساقه گل دهنده حداکثر ۳۰ سانتی متراست.تنه اصلی این گیاه راست، ساده و کرکدار بوده که دارای برگ های جانبی است که می توانند به صورت متجمع یا غیر جتمع باشند.طول برگ ها بین ۹.۵ تا ۲۴ میلیمتر بوده و عرض آنها بین۲.۴ تا ۴ میلیمتر است.برگ ها معمولا کشیده تا کشیده تخم مرغی نوک تیز و در نصفه پایین حالت پهن دارند.

برگ ها بدون دمبرگ و رگبرگ بوده و در قسمت پایین دوتایی با تعداد کمی غده ترشحی بدون پایه دیده می شوند.گل آذین بزرگ و به ندرت کشیده، دارای حالت انتهایی و دم که به ندرت دیده می شوند.کاسه گل نیمه لوله ای تا استکانی است که دندانه های در قسمت بالایی حدود ۰.۸ میلیمتر طول دارند.لب بالایی نسبت به دندانه های پایین کوتاه تر است.جام گل با رنگ قرمز بین ۵ تا ۶ میلیمتر طول دارند.

اندام دارویی

تمام قسمت های هوایی به خصوص سرشاخه های گل دار آویشن مورد استفاده دارویی قرار می گیرد که پس از برداشت در سایه خشک می شوند.

زمان جمع آوری

با توجه به اینکه حداکثر میزان اسانس در گیاه آویشن در مرحله گلدهی می باشد، بهترین زمان برداشت زمان گلدادن گیاه می باشد که بسته به شرایط رویش از فروردین تا اوایل پاییز می باشد.

دامنه انتشار

گیاه آویشن یا Thymus Daenensis بومی کشور ایران بوده و در اکثر نقاط کشور دیده می شود.از مناطق مهم رویش این گیاه می توان استان های فارس(مزرعه زرگیاه)، اردبیل،زنجان،کردستان،آذربایجان،همدان،اصفهان، چهار محل و بختیاری، یزد، تهران و بختیاری را نام برد.

مواد موثره

اندام هوایی آویشن دارای تانن، ساپونین، برخی مواد معدنی(مثل آهن) و اسانس می باشد.میزان اسانس گیاه آویشن از ۰.۴۵ تا ۱.۴۴ درصد متغییر بوده و طبیعتا آویشن های ارائه شده توسط مزرعه زرگیاه بالاترین میزان اسانس را دارا می باشند.این اسانس دارای سایمن(Cymene)، سینئول(Cineole)، ترپیلونن(Terpilonele)، تیمول(Thymol)، کارواکرول(Carvacrol)، بتاکاریوفیلن(B – Caryophyllene) و بتابیسابولن(B – Bisabolene) می باشد که درصد وجود کارواکرول و تیمول بیش از سایرین است.

موارد مصرف و خواص دارویی

گونه های مختلف آویشن به عنوان مطبوع کننده و طعم دهنده، همچنین به عنوان ضد سرفه، خلط آور، ضد نفخ، ضد میکروب، ضد قارچ، ضد اسپاسم و به عنوان دهان شویه مورد استفاده قرار می گیرد.

به طور کلی به دلیل تشابه ترکیبات فنلی گونه های Thymus Daenensis و Thymus Vulgaris به نظر می رسد بتوان موارد استعمال مشابهی را انتظار داشت.

از این گیاه اثرات مثبتی در درمان تینیا ورسی کالر و همچنین شب ادراری کودکان دیده شده است.

مقدار مصرف

۱ تا ۴ گرم گیاه آویشن را به صورت گیاه خشک یا دم کرده سه بار در روز مصرف نمایید.

عوارض جانبی

گیاه آویشن باعث تحریک غشای مخاطی و پوست می گردد.علائم مسمویت با آویشن شامل سرگیجه، تهوع، درد در دستگاه گوارش، سردرد، اغتشاش ذهنی، اغماء و ایست قلبی – تنفسی می باشد.از عصاره آن که در خمیر دندان استفاده شده است مواردی از التهاب لب و دهان گزارش شده است.پرخونی و التهاب مزمن در پوست سر از صابون و شامپو های حاوی آویشن نیز گزارش هایی دریافت شده است.

احتیاط و موارد منع مصرف

در مورد مصرف دراز مدت گیاه آویشن رعایت احتیاط ضروری است.عصاره این گیاه به صورت تنهایی و رقیق نشده نباید مورد استفاده قرار گیرد.

مصرف آویشن در دوران حاملگی و شیر دهی با دزهای معمولی اشکال ندارد.با توجه به تأثیر برخی گونه های آویشن بر نظر قاعدگی زنان، می بایست از مصرف بیش از حد آن خودداری نمود.

موارد استعمال در طب سنتی

در طب سنتی از آویشن به عنوان مدر، ضد کرم،  ضد نفخ و اشتها آور یاد شده و جویدن آن را مسکن درد دندان می دانند.

آثا فاماکولوژیکی

نقش اصلی فارماکولوژیکی عصاره آویشن احتمالا به دلیل وجود ترکیبات فنلی موجود در اسانس آن است.این ترکیبات به عنوان مسدود کننده کانال های کلسیم عمل می کنند و بدین سبب دارای خاصیت کاهنده فشار خون می باشند.

البته بررسی فعالیت ضد اسپاسمی ترکیبات فنلی به صورت برون تنی مورد مناقشه است.تیمول و کارواکرول اثرات ضد کرم و ضد باکتریایی و ضد قارچی از خود نشان داده اند.تآثیر مثبت آن در شب ادرای کودکان نیز در مطالعات اخیر گزارش شده است.

روش های مختلف کنترل کیفی، کمی و شیمیایی

در این بخش سعی شده است تا شما را در خصوص آزمایش های صورت پذیرفته بر روی این گیاه آشنا نموده تا امکان انجام آنها توسط شما با کمترین هزینه فراهم گردد.

آزمایش خلوص

برای انجام این آزمایش از روش کروماتوگرامی لایه نازک استفاده می شود.با ما همراه باشید:

فاز ثابت: سیلیکاژل جی اف ۲۵۴

فاز متحرک:تولوئن – اتیل استات

معرف:وانیلین – اسید سولفوریک

تهیه عصاره نمونه

 میزان ۱ تا ۲ گرم اندام دارویی آویشن را در هاون کوبیده سپس ۱۰ میلی لیتر دی کلرومتان به آن اضافه نمایید و به مدت ۱۵ دقیقه به خوبی تکان دهید.پس از عبور از صافی، حلال تا سر حد خشک شدن تبخیر می شود.باقی مانده در یک میلی لیتر تولوئن حل می شود.

تهیه محلول شاهد

محلولی از پودر اندان هوایی تیموس وولگاریس با روش مشابه تهیه عصاره نمونه، تهیه می گردد.همچنین مقدار ۱۰ میلی گرم از هر یک از ترکیبات، تیمول و کارواکرول در یک میلی لیتر تولوئن حل شده و به عنوان شاهد استفاده می شود.

از محلول های تهیه شده به میزان ۵ تا ۱۰ میکرولیتر به طور جداگانه و به صورت نقطه ای یا خطی به صورت لایه نازکی بر روی لایه نازک کروماتوگرافی و سپس به کمک فاز متحرک و تا ارتفاع ۱۰ سانتیمتر کرماتوگرافی نموده و پس از خشک شدن صفحه کروماتوگرام، ۱۰ میلی لیتر معرف وانیلین در اسید سولفوریک بر روی صفحه کراموتوگرام اسپری شده تا به خوبی مرطوب گردد، سپس صفحه به مدت ۵ دقیقه در دمای ۱۰۰ درجه سانتی گراد قرار داده می شود.

لکه های مربوط به تیمول و کارواکرول در ردیف های ۰.۵ و ۰۵۵ مشاهده شده که در محلول نمونه آویشن و محلول شاهداز تیموس ولگاریس ردیف این لکه ها مشابه ردیف لکه های تیمول و کارواکرول است.

سنجش های مرغوبیت

خاکستر تام

میزان خاکستر تام در گیاه آویشن نباید بیش از ۷.۲ درصد باشد.این میزان در محصولات مزرعه زرگیاه ۴.۳ درصد است.

اسانس تام

برای تعیین میزان اسانس تام ۲۰ گرم پودر خشک اندام هوایی گیاه را داخل بالن ۵۰۰ میلی لیتری ریخته و به آن ۲۵۰ میلی لیتر آب اضافه می نماییم.بالن را به دستگاه اسانس گیری متصل نموده و به مدت ۲ تا ۳ ساعت اسانس گیری انجام می شود.سرعت اسانس گیری می بایست ۳ تا ۴ میلی لیتر در دقیقه باشد

طرز نگهداری

گیاه آویشن را می بایست دور از نور مستقیم و در محل خنک و خشک و در ظرف سربسته نگهداری کرد.

اشتباهات رایج

علاوه بر آویشن با نام علمی Thymus Daenensis برخی محصولات دیگری با شباهت نزدیک به آن در بازار دیده شده است که برخی از آنها از خانواده Zataria بوده و برخی نیز از سایر خانواده های آویشن است که دارای خاصیت های مشابه نیستند وباید بسیار مراقبت نمود.

نظرات کاربر
۰ (۰ رای)